Η αριστοκρατία του πολιτισμού

«Οι αρχαιολόγοι είναι η πραγματική αριστοκρατία της Ελλάδας» είχε πει κάποτε η Μελίνα Μερκούρη. Δεν ξέρω αν ήταν μια παραδοξολογία, αν και η Μελίνα δεν ήταν γνωστή σαν παραδοξολόγος. Αλλά ακόμη και να ήταν, η ρήση της έχει την αξία της. Σε μια κοινωνία με αβαθείς θεσμούς και βραχεία μνήμη, οι αρχαιολόγοι είναι από τα παλαιότερα οργανωμένα σώματα «ελίτ» της χώρας. Από αυτή την άποψη είναι μια αριστοκρατία, από τις λίγες που υπάρχουν και αντέχουν, σε ένα κράτος-«σκούπα», όπου όλα σαρώνονται για να δώσουν στη συνέχεια τη θέση τους συνήθως στο χειρότερο. Τα γράφω αυτά γιατί έγκυρος ωτακουστής, θαμών εστιατορίου, (κρυφ)άκουσε διατελέσαντα υπουργό Πολιτισμού να λέει στην παρέα του με πόσο κόπο ήταν αναγκασμένος να κατεβαίνει στην οδό Μπουμπουλίνας, όπου το κεντρικό κτίριο του υπουργείου Πολιτισμού, και ιδιαίτερα πόσο οδυνηρό ήταν γι΄ αυτόν να συναντά τους «αμόρφωτους» αρχαιολόγους. Εδώ λοιπόν κολλάει η ρήση της Μελίνας για την αριστοκρατία. Τους αρχαιολόγους μπορείς να τους προσάψεις οτιδήποτε θέλεις, να τους πεις στριμμένους, απότομους κτλ., όχι όμως αμόρφωτους. Στους αρχαιολόγους και στην αριστοκρατική επιμονή τους σε αυτό που ονομάζουμε κληρονομημένη παράδοση και κληρονομημένο περιβάλλον μπορούμε να πούμε ότι οφείλουμε αποκλειστικά τη διάσωση σημαντικών θυλάκων πολιτισμού. Μόνο οι αρχαιολόγοι είναι αυτοί που αντιστέκονται στη λεγόμενη «αξιοποίηση», μία ευφημιστική λέξη που κρύβει συνήθως καταστροφή, ιδιαίτερα καταστροφή του περιβάλλοντος. Φανταστείτε, για παράδειγμα, την Υδρα με ένα μεγάλο ξενοδοχείο του Μπράνσον. Δεν ξέρουμε τι θα ήταν, σίγουρα όμως δεν θα ήταν η Υδρα. Το νησί σώθηκε χάρη στους αρχαιολόγους αλλά- στη συγκεκριμένη περίπτωση- και χάρη στη σθεναρή αντίδραση συλλόγου πολιτών. Κάθε κυβέρνηση- και η τελευταία- αποθεώνει την παιδεία και τον πολιτισμό, αλλά μιζάρει πάντα (ναι, μη σας παραξενεύει, αυτή είναι η σωστή λέξη) αλλού. Η παιδεία και ο πολιτισμός είναι στάχτη στα μάτια- και δεν νομίζω ότι υπάρχει μεγαλύτερο πυροτέχνημα από την ολιγόμηνη ανάληψη του υπουργείου Πολιτισμού από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, τους πρώτους μήνες της πρώτης νέας διακυβέρνησης. Ο πολιτισμός δεν εγγράφεται σε κανένα πεδίο της πολιτικής. Κοντολογίς δεν υπάρχει πολιτική πολιτισμού. Και αυτό δεν είναι μόνο παράδοξο. Είναι και σχιζοφρενικό αν σκεφθεί κανείς ότι ο πολιτισμός είναι ένα κομμάτι της μεγαλύτερης βιομηχανίας της χώρας, δηλαδή του τουρισμού. Μας φέρνει λεφτά και οι πολιτικοί τον έχουν... γραμμένο. Δεν έχουμε χρεία άλλων αποδείξεων παρά από ένα απλό, απλούστατο γεγονός. Χρόνια και χρόνια, κόμματα και κόμματα, υπουργοί και υπουργοί δεν έχουν κατορθώσει να λύσουν το πρόβλημα της λειτουργίας των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων. Να μένουν ανοικτά όλη την ημέρα, Κυριακές και εορτές, όπως σε όλον τον κόσμο. Με συμβασιούχους και εποχικούς, δηλαδή μέσα από μία αφόρητη πελατειακή κατάσταση που διανθίζεται με εκβιασμούς και αλληλοεκβιασμούς, οι πολιτικοί κάνουν στο μείζον αυτό θέμα ημί-στραβα μάτια. Αν υπάρχει ο πολιτισμός μας, αυτό δεν οφείλεται στους πολιτικούς ούτε στους υπουργούς Πολιτισμού. Οφείλεται στις αριστοκρατίες του. Στις ειλικρινείς αριστοκρατίες του πολιτισμού.