Πίσω από τον αριθμό των ναζί υπήρχαν άνθρωποι

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. «Το όνομα του καθενός είναι ιερό. Το μοναδικό που δεν φθείρεται ποτέ, ό, τι κι αν γίνει. Αυτό είναι που μένει τελικά στον καθένα μας. Τα ονόματα ήθελα να σώσω. Στο Αουσβιτς, εγώ και χιλιάδες άλλοι Εβραίοι και χριστιανοί είχαμε μόνον έναν αριθμό χαραγμένο στον καρπό. Πίσω από αυτόν τον αριθμό των ναζί υπήρχαν άνθρωποι με σάρκα και οστά. Γι’ αυτούς μιλάμε. Τη μνήμη αυτών θέλω να σώσω, ιδίως τώρα που κάποιοι αμφισβητούν το Ολοκαύτωμα…».
Ο Χάιντς Ντάριο Κούνιο, ο άνθρωπος που σε ηλικία 16 ετών «έζησε τον θάνατο» στο Αουσβιτς–Μπιργκενάου κι επέζησε για να γυρίσει στη γενέθλια Θεσσαλονίκη, ο «αριθμός 109565» του χειρότερου γερμανικού στρατοπέδου, πριν από λίγες ημέρες ολοκλήρωσε την υπόσχεσή του. «Το τάμα», που όπως λέει είχε δώσει ένα κρύο βράδυ του 1954 μέσα στο ίδιο στρατόπεδο της ναζιστικής θηριωδίας εις μνήμην όλων αυτών που χάθηκαν στα κρεματόρια, έφτασε στην εκπλήρωσή του.
«Περπατούσα κοντά στην πύλη του Αουσβιτς κι ήμουνα μόνος μου. Ημουν εκεί για ένα συνέδριο, την πρώτη φορά που πήγα στο στρατόπεδο μετά την απελευθέρωσή μας. Ηταν μια νύχτα με ομίχλη και κρύο σαν εκείνες όταν έφταν αν τα τρένα. Σαν κάτι να με χτύπησε στο μέτωπο και αναρωτήθηκα “μα πού πήγατε όλοι; Πού χαθήκατε… Ποιοι είστε εσείς που πήγατε εκεί; Τότε αποφάσισα να ψάξω, να τους βρω…».
Επειτα από 55 χρόνια αδιάκοπης προσπάθειας, ο Χάιντς Ντάριο Κούνιο θεωρεί ότι έφτασε στο τέλος. Κατάφερε να καταγράψει όλους τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης που εξόντωσαν οι ναζί και για τους οποίους δεν υπήρχαν πουθενά μέχρι τώρα στοιχεία.
Ο τόμος με 37.764 ονόματα τα οποία συνοδεύονται από 22 διαφορετικά στοιχεία ταυτότητας (ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, όνομα μητέρας, συζύγου, παιδιών, επάγγελμα, διεύθυνση, στρατόπεδο όπου βρήκε τον θάνατο κ. λπ.) θα κατατεθεί στο περίπτερο της Ελλάδας που θα λειτουργήσει μέσα στο Αουσβιτς από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.
«Μέχρι τώρα δεν υπήρχε γι’ αυτούς κανένα στοιχείο, ούτε στο Αουσβιτς ούτε στην Ισραηλίτικη Κοινότητα της Θεσσαλονίκης, τα αρχεία της οποίας άρπαξαν οι Γερμανοί και σήμερα βρίσκονται ακόμη κάπου στη Μόσχα. Λες κι αυτοί οι άνθρωποι δεν υπήρξαν ποτέ. Σαν να μην πέρασαν από τούτο τον κόσμο. Είναι 46.000 άνθρωποι κάθε ηλικίας και επαγγέλματος, απ’ όλες τις γειτονιές της Θεσσαλονίκης» λέει ο 82χρονος Κούνιο.
Διάσπαρτα τα στοιχεία
Δεν επρόκειτο βεβαίως για μια εύκολη έρευνα. Οποιοσδήποτε άλλος στη θέση του μάλλον θα τα είχε παρατήσει.
Μάλιστα, ο κ. Κούνιο ξεκίνησε από το πιο δύσκολο. «Ηθελα να βρω πρώτα τους περίπου 36.000 που χάθηκαν στο Αουσβιτς και δεν υπήρχαν στοιχεία ούτε από τους Γερμανούς ούτε κατά τη μεταφορά τους, παρά να ψάξω για τους υπόλοιπους 10.000 των άλλων στρατοπέδων. Γι’ αυτούς υπάρχουν κάποια καταγεγραμμένα στοιχεία (ονόματα, στρατόπεδο, αριθμοί κ. λπ.) και τους βρίσκω πιο εύκολα».
Ηδη τον τελευταίο καιρό έχει εντοπίσει τα στοιχεία 1.764 εξ αυτών. Για τους 36.000, όμως, χρειάστηκε να ερευνήσει αρχεία δέκα γερμανικών στρατοπέδων, να μιλήσει με χιλιάδες ανθρώπους για να συμπληρώσει ένα ένα τα στοιχεία από επιστολές και άλλα έγγραφα που πήρε σε απάντηση της «παγκόσμιας έκκλησης που είχα απευθύνει σε όλες τις εβραϊκές κοινότητες, οργανώσεις και μουσεία Ολοκαυτώματος των ΗΠΑ και της Ευρώπης».
Ανάμεσα στα χιλιάδες ονόματα Εβραίων που αποθήκευσε στο κομπιούτερ –τη χρήση του οποίου έμαθε γι’ αυτόν το σκοπό– και τα ονόματα των Κούνιο με αριθμούς από 15228 έως 15276. Αριθμός θυμάτων που θεωρείται μικρός μπροστά σε άλλων οικογενειών, π. χ. με το όνομα Λεβή που θανατώθηκαν και ξεπερνούν τα 1.150 άτομα!
Εμειναν μόνο 1.950
Σήμερα είναι πλέον επιβεβαιωμένο ότι στα ναζιστικά στρατόπεδα της Γερμανίας βρήκαν τον θάνατο περισσότεροι από 46.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης ενώ επέστρεψαν ζωντανοί μόνο 1.000. Επρόκειτο για την πιο ανθηρή εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδας. Στην απογραφή του 1940 ο αριθμός τους έφτανε τις 49.000, ενώ το 1945 αριθμούσαν μόνο 1.950 (ποσοστό απωλειών 96,5% – ποσοστό διασωθέντων 3,5%).
«Από εκεί γνωρίζουμε τη σύσταση του πληθυσμού της» λέει ο κ. Κούνιο. Πολύτιμος οδηγός για την έρευνα υπήρξαν τα έγγραφα από τα αρχεία των Σιδηροδρόμων του Ελληνικού Κράτους (ΣΕΚ) για τις 19 αποστολές των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στα ναζιστικά στρατόπεδα του θανάτου. «Η πρώτη έγινε στις 20 Μαρτίου 1943 και η τελευταία στις 2 Αυγούστου του ίδιου έτους και οι αριθμοί των Εβραίων που μεταφέρθηκαν, επαληθεύτηκαν από τις αντίστοιχες αφίξεις στο Αουσβιτς–Μπιργκενάου». Ο ίδιος είχε την ατυχία να είναι στην πρώτη αποστολή του τρένου που έφτασε στο Αουσβιτς.
Χρόνια αργότερα, καταγράφοντας στο βιβλίο του με τίτλο «Εζησα τον Θάνατο» τις οδυνηρές μνήμες εκείνων των δύο χρόνων στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, σημείωσε τα πρώτα λόγια που απηύθυνε ο βλοσυρός αξιωματικός των Ες Ες σε κάθε νέο ανθρώπινο φορτίο που έφτανε εκεί.
Μονάχα μία έξοδος
«Ηρθατε εδώ σ’ ένα γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης και όχι σ’ ένα σανατόριο ν’ αναπαυθείτε. Τούτο το στρατόπεδο έχει μονάχα μία έξοδο: την ψηλή μαύρη καμινάδα απ’ όπου βγαίνει ο πηχτός εκείνος καπνός. Ολοι σας θα περάσετε από εκεί!..».
Η γνώση των Γερμανικών που είχαν αυτός και τα άλλα τρία μέλη της οικογένειάς του αποδείχθηκε τελικά σωτήρια για τη ζωή τους, καθώς οι Γερμανοί του στρατοπέδου τους χρησιμοποίησαν ως διερμηνείς για τους επόμενους Ελληνες Εβραίους που έφταναν στο στρατόπεδο.
Σύμφωνα με τον κ. Κούνιο, μέσα στις επόμενες 2–3 εβδομάδες ο τόμος με τα ονόματα των θυμάτων του Αουσβιτς θα σταλούν στον προορισμό τους. Το τελευταίο διάστημα η συμπλήρωση των στοιχείων κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητάς του. «Συχνά και τις νύχτες» λέει ο ίδιος. Αντίγραφα θα σταλούν επίσης και σε άλλα μουσεία που φιλοξενούν στοιχεία για το Ολοκαύτωμα.