Το δίλημμα των κυβερνήσεων: Χρέος ή ύφεση;

Η τολμηρή απόφαση των Δυτικών κυβερνήσεων, να ξεφύγουν από την ύφεση με τη βοήθεια των κρατικών δαπανών, διογκώνει τα ήδη μεγάλα τους χρέη, αν και η πολιτική αυτή αποτελεί τη μόνη αποτελεσματική βραχυπρόθεσμη λύση στο φαινόμενο της παγκόσμιας επιβράδυνσης.
Σε μία προσπάθεια να μετριάσουν τις επιπτώσεις της διεθνούς κρίσης, που πλήττει την παγκόσμια οικονομία, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Ευρώπης έσπευσαν να διοχετεύσουν κεφάλαια στην αγορά, με τη μορφή πακέτων στήριξης και διάσωσης. Τα μέτρα οικονομικής τόνωσης στις ΗΠΑ έχουν αυξήσει μέχρι στιγμής το δημόσιο χρέος μεταξύ 65% και 70% του ΑΕΠ.
Στις αρχές του 2008, αμέσως μετά το ξέσπασμα της καταστροφικής πιστωτικής κρίσης στις ΗΠΑ, ο πρώην πρόεδρος Τζορτζ Μπους εγκαινίασε ευρύτατο πακέτο έκτακτων οικονομικών μέτρων, ύψους 168 δισ. δολαρίων. Καθώς η κατάσταση χειροτέρευε στα τέλη του έτους, ο πρόεδρος συμφώνησε σε πακέτο διάσωσης ύψους 700 δισ. δολαρίων (547 δισ. ευρώ) για τις τράπεζες της χώρας.
Σήμερα, ο νεοεκλεγείς πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα σχεδιάζει νέο ευρύ πακέτο οικονομικής στήριξης ύψους 825 δισ. δολαρίων σε φοροαπαλλαγές και νέες επενδύσεις. «Ο κ. Ομπάμα πρέπει να διευρύνει το σχέδιό του. Πρότασή μου είναι να εγκαταλείψει τις εταιρικές φοροαπαλλαγές και -ακόμη σημαντικότερο- να πράξει όσα περισσότερα μπορεί», έγραψε στην εβδομαδιαία στήλη του στην εφημερίδα «New York Times», ο βραβευμένος με βραβείο Νόμπελ Οικονομικών, Πολ Κρούγκμαν.
«Αν και οι ΗΠΑ έχουν τη δυνατότητα να δανεισθούν ακόμη περισσότερο, το ερώτημα τίθεται κατά πόσον αυτό είναι καλή ιδέα», λέει ο οικονομολόγος Μάρκος Ποπλάσκι, του γαλλικού ινστιτούτου CEPII.
Η γερμανική κυβέρνηση ολοκλήρωσε την περασμένη εβδομάδα τη διοχέτευση του πακέτου οικονομικής τόνωσης, ύψους 50 δισ. ευρώ, που περιλαμβάνει και σημαντικές κρατικές δαπάνες, αλλά και φοροαπαλλαγές. Το περασμένο έτος, το Βερολίνο εγκαινίασε πρόγραμμα διάσωσης των προβληματικών του τραπεζών, ύψους 480 δισ. ευρώ. Την ίδια ώρα, η Γαλλία ανακοίνωνε το δικό της πρόγραμμα -ύψους 26 δισ. ευρώ- για την ενίσχυση της ανάπτυξης, ενώ ο Βρετανός πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν έλαβε και αυτός ανάλογη πρωτοβουλία στήριξης του τραπεζικού τομέα.
Ο δανεισμός, στον οποίο προχώρησαν, όμως, τα ευρωπαϊκά κράτη δημιούργησε ανησυχίες ότι ενδεχόμενες πιέσεις στις αγορές ομολόγων θα μπορούσαν να διασπάσουν ακόμη και την ίδια την ευρωζώνη. Οι αμφιβολίες για τις αντοχές των λιγότερο ισχυρών οικονομιών της ευρωζώνης οδήγησαν τα «σπρεντ» των ομολόγων σε ποσοστά ρεκόρ. Τα υψηλότερα επιτόκια που βαρύνουν τα δάνεια των υπερχρεωμένων κρατών αντικατοπτρίζουν τους αυξημένους κινδύνους πτώχευσης που αντιμετωπίζουν τα κράτη αυτά.
Μετά την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ισπανίας, της Ελλάδας και της Πορτογαλίας τις τελευταίες εβδομάδες, η Standard and Poor's αφήνει τώρα να εννοηθεί ότι ίσως ήλθε η σειρά της Ιρλανδίας. «Κερδοσκόποι ποντάρουν ήδη στην πιθανότητα διάσπασης της ευρωζώνης. Αυτό, όμως, είναι παράλογο, καθώς κανένας δεν έχει συμφέρον να φύγει κάποια χώρα από τη ζώνη του ευρώ. Μετά την κρίση, όμως, τα κράτη της Ευρώπης θα πρέπει να εγκαινιάσουν πολιτική περιορισμού του χρέους», λέει ο Ελί Κοέν, επικεφαλής οικονομικών ερευνών του γαλλικού ινστιτούτου CNRS.